ZA-UK

Ukukhanya Soweto Candles (Zuid-Afrika)

De Fair Trade Organisatie heeft sinds 1980 contact met Ukukhanya Soweto Candles in Zuid-Afrika. Dit is een kaarsenfabriekje in het voormalige zwarte woonoord Soweto.

Van Ukukhanya Soweto Candles importeert de Fair Trade Organisatie diverse soorten kaarsen.

1 De context

In een heuvellandschap, niet ver van de stad Johannesburg, ligt de miljoenenstad Soweto, een voormalig zwart woonoord. Veel zwarten die hier wonen zijn werkloos. Degenen die werk hebben moeten dagelijks naar Johannesburg. Ze werken daar in de mijnen, fabrieken en andere bedrijven.

In Soweto zelf is maar weinig werkgelegenheid. Dit komt doordat het lange tijd verboden is geweest om fabrieken in Soweto te beginnen. Ondanks dat verbod is een aantal kleine fabriekjes te vinden, die door de inwoners van Soweto zelf zijn opgezet. De eerste fabriek in Soweto was Ukukhanya Soweto Candles.

2 De partner

2.1 Geschiedenis

Wilgespruit Fellowship Centre, een sterk met de Anglicaanse kerk in Zuid-Afrika verbonden ontwikkelingsorganisatie, startte in 1977 een kaarsenproject midden in de 'township' Soweto. Twaalf zwarte mensen gingen samenwerken in een kaarsenmakerij. Ze noemden de groep Ukukhanya Soweto Candles. Ukukhanya, 'Licht in de duisternis', verkocht de kaarsen in eerste instantie in Soweto zelf. Aangezien de meeste huizen geen elektriciteit hadden, vonden de kaarsen gretig aftrek. De kaarsenmakerij werd een succes.

Ukukhanya Soweto Candles was het eerste werkgelegenheidsproject in een zwart township. Het was verboden om een eigen fabriek te beginnen. Maar omdat de kaarsenmakerij op het terrein van de kerk stond, niet in een vast gebouw was gevestigd, de mensen in kleine groepjes samenwerkten en gas in plaats van stroom gebruikten, was het volgens de Zuid-Afrikaanse wet geen fabriek. En dus kon Ukukhanya Soweto Candles kaarsen blijven maken.

Via de kerk werden contacten gelegd met het buitenland. In 1978 verkocht Ukukhanya Soweto Candles voor het eerst kaarsen in Nederland. Deze verkoop was in handen van de Diakonale Raad van de Hervormde Kerk. Na twee jaar nam de Fair Trade Organisatie de kaarsenverkoop over. Omdat de kaarsenfabriek steeds meer exportorders kreeg, groeide de groep kaarsenmakers aanzienlijk. In 1980, slechts drie jaar na de start, waren er 65 mensen in vaste dienst. De jaren die volgden waren voorspoedig. De uitstraling van het project was groot. De mensen zagen dat het wel degelijk mogelijk was zelf werkgelegenheid te scheppen en nog wel in hun eigen woonwijk. Binnen korte tijd ontstonden meer van dit soort initiatieven in Soweto.

Het Wilgespruit Fellowship Centre besloot dat de kaarsenfabriek op eigen kracht verder zou kunnen voortbestaan. Bisschop Nkwe, toen nog dominee, werd als manager van Ukukhanya Soweto Candles aangesteld.

De dagelijkse leiding van Ukukhanya Soweto Candles ging later over in de handen van de schoonzoon van bisschop Nkwe, Kenny Hatta. Hatta regelde de meeste zaken en onderhield de contacten met de afnemers van de kaarsen. In 1994 kwam Hatta bij een tragisch verkeersongeluk om het leven. Over de gevolgen hiervan voor de kaarsenfabriek is momenteel nog niets te zeggen.

2.2 Organisatie en activiteiten

In het bestuur van Ukukhanya Soweto Candles zitten naast bisschop Nkwe ook twee vertegenwoordigers van de werknemers. De overige werknemers hebben officieel inspraak in het bestuur, maar bestuursvergaderingen worden bijna niet gehouden. De werkomstandigheden in de fabriek zijn goed, net als de lonen. Er is een kantine waar gegeten kan worden. Het personeel heeft werk-uniformen gekregen en enkele kinderen uit Soweto krijgen een beurs van de fabriek om te studeren. Dit wordt betaald uit de winst die de fabriek maakt op de kaarsenverkoop. De laatste jaren is die winst echter niet zo groot.

Ukukhanya Soweto Candles krijgt ook veel giften en donaties, uit buiten- en binnenland. De donaties worden niet alleen in de fabriek gestoken maar ook in het verbeteren van de woonomstandigheden in Soweto. Zo hebben de werknemers met dit geld stenen huizen kunnen bouwen. Ukukhanya Soweto Candles steunt ook een aantal andere projecten in Soweto. Een voorbeeld is een tehuis voor straatkinderen.

Het is al jaren lang een probleem om aan de benodigde was te komen. Deze werd aanvankelijk uit Japan geïmporteerd. Een groothandel in Johannesburg leverde de was weer aan Ukukhanya Soweto Candles. Tenminste, als er voldoende van beschikbaar was. Ook de prijs van de was werd steeds hoger. Mede op advies van de Nederlandse kaarsenmaker Bart Nuis (zie Assistentie) ging Ukukhanya over op was van de Zuid-Afrikaanse leverancier Sasol. In een later stadium bleek deze echter van een wisselende kwaliteit te zijn. Op dit moment levert dit grote problemen op voor de kaarsenmakers. Ukukhanya overweegt daarom weer terug te gaan naar de oorspronkelijke Japanse leverancier.

3 De producenten en hun produkten

Salarissen. Het loon van de 65 werknemers, waarvan de helft vrouw is, varieert. Het is afhankelijk van de ervaring die iemand heeft en de tijd dat hij of zij in de fabriek werkt. Iemand die minder dan drie jaar in dienst is, verdient ongeveer het minimum maandloon, terwijl iemand die al acht jaar in de fabriek werkt anderhalf tot twee keer zoveel kan verdienen. Dit loon is voor een groot deel vast salaris. Als er orders zijn dan kunnen de werknemers een bonusuitkering verdienen. Afhankelijk van het aantal kaarsen dat ze produceren krijgen ze een extra loon. Zo kunnen ze hun basisloon iets optrekken.

Kaarsen. De smalle kaarsen zijn dompelkaarsen. Voor de was wordt paraffine en stearine gebruikt. Een carrousel met katoenen lonten hangt boven grote ketels met gesmolten was. Door de lonten in de gesmolten was te dompelen zet zich een laagje was af. Ter afkoeling worden de hangertjes aan een rek gehangen. Na afkoelen wordt het dompelen herhaald, waardoor de kaars steeds dikker wordt. Het is belangrijk dat het tussentijdse afkoelen lang genoeg duurt, anders wordt de vorm van de kaars niet mooi.

De andere Soweto-kaarsen in het assortiment van de Fair Trade Organisatie worden gegoten. In speciale mallen wordt de hete was gegoten, waarna het geheel moet afkoelen.

4 Kaarsenactie

Elk najaar, in de advent, vindt een actie-verkoop van de kaarsen van Ukukhanya Soweto Candles plaats. Tijdens deze kaarsenactie worden de kaarsen in vele kerken verkocht. De inzet van de kerken en de Wereldwinkels hierbij is groot. Tijdens de actie besteedt de Fair Trade Organisatie speciale aandacht aan de kaarsenproducenten, onder meer in de Handelswijzer.

5 Assistentie

Er waren nogal wat klachten over de kwaliteit van de kaarsen die Ukukhanya Soweto Candles leverde. Fair Trade Assistance besloot daarom de kaarsenmakers te begeleiden bij het verbeteren van de produktie. Bart Nuis, een Nederlandse kaarsenmaker, bezocht de fabriek in Soweto en werkte daar samen met de producenten aan verbeteringen van de produktiemethoden en de kwaliteit van de kaarsen. Hij leerde de producenten met de nieuwe materialen werken. Ook de verpakkingen werden verbeterd. Tenslotte besteedde Bart Nuis aandacht aan de werkomstandigheden bij Ukukhanya. Zo werden de veiligheidsaspecten voor de werknemers onder de loep genomen en waar nodig verbeterd.

Terug