KE-MA

Machakos District Cooperative Union LTD. (Kenia)

De Fair Trade Organisatie heeft sinds 1989 contact met Machakos District Cooperative Union (M.D.C.U.) in Kenia. Deze organisatie werkt met groepen in het gebied rond Machakos, een stad ten oosten van Nairobi.

Via M.D.C.U. importeert de Fair Trade Organisatie sisal tassen en produkten van hout en zeepsteen.

1 De context

In november 1991 werd de Westerse hulp aan de regering van Kenia gestopt. De Westerse landen eisten vrije verkiezingen en een meer-partijenstelsel. President Moi noemde het eenpartijenstelsel echter 'een typische Afrikaanse vorm van democratie'. In zijn ogen zou een meerpartijenstelsel juist tribalisme aanwakkeren. Het stoppen van de buitenlandse hulp resulteerde in een snel verslechterende situatie, zowel sociaal-economisch als politiek.

2 De partner

Machakos District Cooperative Union (M.D.C.U.) is in 1964 opgericht als een privé-organisatie zonder winstoogmerk. De organisatie ging de marketing van de vele landbouwcoöperaties in het Machakos-district verzorgen. Het belangrijkste landbouwprodukt in die tijd was koffie. Op advies van M.D.C.U. gingen de boeren verschillende gewassen verbouwen, zodat ze niet zoveel van één produkt afhankelijk waren. Inmiddels verhandelt de organisatie verschillende soorten landbouwprodukten van meer dan vijftig coöperaties. M.D.C.U. is een grote organisatie, er zijn meer dan 500 mensen in dienst. Op het hoofdkantoor in Machakos werken 150 mensen, en verspreid over het district nog zo'n 350 mensen.

In 1987 is M.D.C.U. begonnen met de marketing van handnijverheid. Veel vrouwen van de aangesloten landbouwcoöperaties verdienden al enkele jaren extra geld met de verkoop van handgemaakte produkten. Maar de handelaren betaalden een lage prijs. Daarom vroegen de vrouwen aan M.D.C.U. om ook voor hun handwerk een markt te zoeken. De exportafdeling ging hierop in en vier groepen sloten zich aan bij M.D.C.U. Alle export van de handnijverheid wordt vooralsnog gedaan via de eerlijke handelsorganisaties.

De contacten tussen de handnijverheidsgroepen en M.D.C.U. verlopen voor een groot deel via de coördinator van de groep. Zij is in dienst van M.D.C.U. Ze bezoekt regelmatig de groepen. Aan haar kunnen de producenten hun problemen en eventuele klachten kwijt. M.D.C.U. betaalt de producenten tot 30 % vooruit bij het plaatsen van een order. Ook kan een groep een lening krijgen met gunstige voorwaarden. De organisatie legt er de nadruk op dat de producenten niet alleen produceren voor de export. Ze stimuleert ze om zelf ook naar de markt in Nairobi te gaan en daar hun spullen te verkopen.

3 De producenten en hun produkten

Sisaltassen. In het Machakos district is het vlechten van kiondo's, de traditionele sisaltassen, een bijna vanzelfsprekende bezigheid voor de vrouwen. Met name de Akamba vrouwen zijn er heel vaardig in. In het district hebben meer dan vierhonderd vrouwen zich verenigd in 'self-help' groepen. De vrouwen werken op coöperatieve wijze samen, hoewel ze meestal geen echte coöperaties hebben gevormd. De groepsleden zoeken elkaar op en vlechten dan samen. De leidster van de groep krijgt de bestellingen van M.D.C.U. en verdeelt het werk. Elke week vergaderen de vrouwen over de gang van zaken. Eén van hen is verantwoordelijk voor de spaarrekening van de groep.

Eén van de vrouwengroepen die kiondo's vlecht is de Kyanganga Women Group. De vrouwen vlechten niet alleen samen kiondo's, maar fokken ook kippen. Door kippen op de markt te verkopen heeft de groep een extra bron van inkomsten. Met het geld van de groep is een school gebouwd, waar de kinderen les krijgen. Van hun gezamenlijke geld hebben de vrouwen ook een naaimachine gekocht. Hierop naaien ze kleren voor de verkoop, voornamelijk schooluniformen. Het aanzien van de vrouwen is vergroot: met het geld dat zij verdienen kan het dorp zich heel wat meer permitteren dan vroeger.

De Sofia's Women Group, een andere producentengroep, werkt op vergelijkbare wijze. De veertig vrouwen storten één vijfde van het geld dat ze per kiondo krijgen op de spaarrekening van de coöperatie. Van dit geld heeft de groep al een aantal waterreservoirs kunnen bouwen, waarin het regenwater wordt opgeslagen. In de droge periode hebben ze nu de beschikking over water. Soms wordt geld van de rekening gebruikt voor nooduitgaven. Als een vrouw het schoolgeld van de kinderen niet kan betalen, springt de groep bij. De groepsleden hebben afgesproken dat ze elkaar ook op de boerderij helpen als dat nodig is. Er worden vrijwel geen nieuwe leden aangenomen. De vrouwen hopen namelijk dat ze andere vrouwen zover krijgen een eigen groep op te zetten.

De sisal plant komt in dit deel van Afrika in overvloed voor. Een aantal vrouwen snijdt de bladeren met messen van de plant. De bladeren zijn lang, stug en zwaardvormig. De vezels zijn zeer geschikt om touw van te maken. Een deel van het touw wordt geverfd. Dit gebeurt in aardewerk potten waarin natuurlijk materiaal wordt gekookt: mangobladeren, Jacaranda-bloemen, wortels etc. Daar wordt soda en zout aan toegevoegd (voor de kleurvastheid) en de sisaltouwen worden een tijd in het mengsel gelegd om te weken. De tassen die geëxporteerd worden hebben vaak felle kleuren. Dat is geen natuurlijke maar chemische verf.

Na het verven kan het vlechten beginnen. In een maand tijd kan een geoefende vlechtster tien tassen maken.

Hout. In Machakos District werken honderdvijftig mannen in een produktiehal. Ze zijn allemaal lid van de Wamunyu Woodcarvers' Cooperative, een geregistreerde coöperatie van houtbewerkers. De coöperatie heeft meer dan zeshonderd leden, waarvan de meesten thuis werken. De handwerkers worden per produkt betaald. Een deel van het loon storten ze in een speciaal fonds. Uit dit fonds worden extra onkosten betaald. Als de coöperatie aan het eind van het jaar winst heeft gemaakt, krijgen de leden een bonus-uitkering.

Op drukke dagen is de werkplaats van de coöperatie helemaal vol. Ogenschijnlijk kris-kras door elkaar zitten de handwerkers te werken, de één op de grond en de ander op een kistje. Het hout dat vooral gebruikt wordt is mahonie. Daarnaast gebruiken de houtwerkers ook wel olijfhout. Met een grote, zware hak worden in eerste instantie stukken uit het hout gekapt. Het vergt heel wat oefening om met zo'n werktuig goedgevormde beelden te hakken. Met minder grof gereedschap worden de verfijningen aangebracht. Vaak worden dierenafbeeldingen in het produkt verwerkt.

Jarenlang maakten de mannen houten produkten. Toen de regering van Kenia vanwege de voortgaande ontbossing maatregelen tegen de houtkap nam, raakte de groep in de problemen. Inmiddels zijn er goede afspraken gemaakt: ze mogen nu nog zesendertig bomen per jaar kappen, van een kwalitatief mindere houtsoort.

Naast de Wamunyu Woodcarvers' Cooperative is er een tweede houtgroep aangesloten bij M.D.C.U: Makindu Handicrafts Co-operative Society Ltd.

Zeepsteen. Omdat de houtkap sterk aan banden werd gelegd, trok een aantal van de houtbewerkers uit hun streek weg naar Kisii. Ze leerden daar zeepsteen bewerken. Dit zeepsteen was in overvloed aanwezig. Zo kwam het dat enkele leden die naar Kisii waren verhuisd, weer terugkeerden naar hun oude woonplaats en daar zeepsteen gingen bewerken. De Fair Trade Organisatie importeerde deze zeepsteen produkten eerst via M.D.C.U., die de zeepsteen inkocht in de streek Kisii. Eén van de groepen die vroeger zeepsteen via M.D.C.U. leverde, is nu een zelfstandig partner van de Fair Trade Organisatie geworden.

4 Milieu

De houtbewerkers van Makindu Handicrafts Co-operative Society Ltd. zijn gestart met een aanplantingsproject, gefinancierd door de Engelse organisatie Traidcraft Exchange. Deels planten ze nieuwe bomen in de bossen waar ze zelf het hout kappen, deels op de eigen landerijen. Ook de Wamunyu Woodcarvers' Cooperative zullen met een dergelijk project beginnen.

5 Assistentie

Eén van de produkten die M.D.C.U. maakt, zijn de sisal tassen. Vroeger moesten de vrouwen het leer van de tassen elders laten bevestigen. In 1992 organiseerde M.D.C.U. een training op het gebied van leerbewerken. Fair Trade Assistance stelde hiervoor twee leernaaimachines beschikbaar, evenals de middelen voor de training. Dankzij deze training zijn de vrouwen nu zelf in staat het leer te bevestigen. Dit levert hogere inkomsten op en verlaagt de kostprijs. De vrouwen kunnen nu een aantal afgeronde produkten afleveren. Het naaiwerk van bijvoorbeeld ritsen gebeurt bij M.D.C.U. of door ingehuurde schoenmakers.

In 1994 bezocht Fair Trade Assistance wederom M.D.C.U. om het vervolg van deze training te bespreken.

Een uitgebreid project moet de produktiviteit van de twee houtbewerkingscoöperaties van M.D.C.U. verbeteren. De coöperaties zelf dragen zorg voor een betere 'monsterproduktie' (een monster is een produkt dat ter beoordeling wordt toegezonden aan mogelijke afnemers). M.D.C.U. zal een training verzorgen op het gebied van de coöperatieve principes. Een betere samenwerking tussen de coöperaties staat daarbij centraal. De Fair Trade Organisatie zal de coöperaties van nieuwe produktideeën voorzien en Fair Trade Assistance tenslotte, zal een cursus verzorgen op het gebied van 'export awareness': het beter inspelen op de ontwikkelingen op de exportmarkt.

Terug